Dur Trin Rake

Yng nghanol gardd heulog, yn swatio y tu ôl i fwthyn hen ffasiwn, safai arf diymhongar ond amhrisiadwy: rhaca'r handlen ddur. Roedd yn fwy na dim ond teclyn gardd; yr oedd yn dyst tawel i dymhorau di-rif o lafur a buddugoliaeth.

Roedd y rhaca wedi bod yn rhan o'r ardd ers blynyddoedd lawer, roedd ei handlen ddur wedi hindreulio ond yn gadarn, ei blaenau'n finiog ac yn gadarn. Yr oedd ei phresenoldeb yn yr ardd fel cyfaill diysgog nad oedd byth yn petruso, hyd yn oed wrth i'r blynyddoedd fyned heibio. Bob dydd, wrth i’r haul ddringo’n uchel yn yr awyr, byddai’r rhaca yn cael ei dynnu o’i orffwysfa yn y sied a’i osod i weithio, ei dannau dur yn sgimio ar draws y ddaear gyda rhythm pwrpasol.

Ar foreau hydrefol braf, chwaraeodd y rhaca rôl hollbwysig yn y gwaith o drawsnewid yr ardd. Roedd dail wedi cwympo, mewn arlliwiau o ambr a rhuddgoch, yn gorchuddio'r ddaear fel cwilt bywiog. Casglodd y rhaca, gyda'i symudiadau manwl gywir a bwriadol, y dail yn bentyrrau taclus, trefnus. Roedd y wasgfa o ddail o dan y dannedd yn sŵn boddhaus, yn dyst i effeithlonrwydd y rhaca a diwydrwydd y garddwr. Byddai plant yn ymuno’n aml, gyda’u chwerthin a’u clebran yn cymysgu â siffrwd y dail, gan greu symffoni o lawenydd yr hydref.

Daeth y gwanwyn â math gwahanol o waith. Roedd y rhaca yn allweddol wrth baratoi'r pridd ar gyfer plannu newydd. Wrth i'r ddaear ddeffro o'i gwsg gaeafol, byddai dannedd y rhaca yn torri'r clystyrau o bridd caled, gan ei lacio a'i wneud yn barod ar gyfer hadau ac eginblanhigion. Roedd yna fath arbennig o foddhad yn y symudiad rhythmig o gribinio'r pridd, addewid o ddechreuadau newydd a'r disgwyl am ardd lewyrchus.

Cyflwynodd yr haf ei set ei hun o heriau. Defnyddiwyd y rhaca i gadw'r ardd yn daclus, gan reoli chwyn strae a malurion a oedd yn bygwth gor-redeg y gwelyau blodau. Gyda phob strôc, roedd yn cadw'r ardd yn berffaith, gan sicrhau bod y blodau bywiog a'r gwyrddni toreithiog yn parhau i fod yn sêr y sioe. Er bod y ddolen ddur weithiau'n slic gyda chwys, nid oedd erioed wedi methu â darparu'r trosoledd angenrheidiol i gadw trefn yn yr ardd.

Trwy'r tymhorau cyfnewidiol, safodd y rhaca fel tyst i'r gwaith caled a'r ymroddiad a wnaed i gynnal a chadw'r ardd. Roedd yn arf o wydnwch, ei handlen ddur yn sefyll yn gadarn yn erbyn prawf amser. Nid gwrthrych yn unig ydoedd ond symbol o’r gofal a’r ymdrech a fuddsoddwyd yn harddwch yr ardd.

Wrth i'r haul fachlud ac wrth i'r ardd setlo yn y cyfnos, byddai'r rhaca yn cael ei lanhau'n ofalus a'i ddychwelyd i'w le yn y sied. Gorffwysodd, yn barod i groesawu heriau'r diwrnod wedyn. Yn ei ffordd dawel, ddiymhongar, roedd y rhaca handlen ddur yn fwy nag offeryn garddio yn unig - roedd yn gydymaith annwyl, yn rhan annatod o fywyd a rhythm yr ardd.